Báo Động Sức Khỏe Tâm Thần Học Đường: Khi Hai Chữ ‘Bình Thường’ Là Tiếng Kêu Cứu Thầm Lặng | Thầy Cavin

Những câu trả lời quen thuộc như ‘Con bình thường’, ‘Cố nữa cũng chẳng để làm gì’ hay việc trẻ đột ngột dọn dẹp đồ đạc, tặng lại những món đồ gắn bó lâu năm không đơn thuần là sự thay đổi tính cách tuổi dậy thì. Theo các chuyên gia tâm lý học đường, đây có thể là những tín hiệu báo động đỏ cho thấy học sinh đang rơi vào khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng và có nguy cơ tự làm hại bản thân.

Khoảng 20% học sinh Hà Nội cần hỗ trợ tâm lý

Khảo sát gần đây của Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) tại nhiều trường THCS và THPT trên địa bàn Thủ đô cho thấy một con số đáng giật mình: tỷ lệ học sinh gặp tổn thương sức khỏe tâm thần đến mức cần trợ giúp chuyên môn dao động quanh mốc 20%. Tình trạng này xuất hiện ở cả các trường công lập, trường ngoài công lập cho đến những trường top đầu.

Các chuyên gia nhận định lứa tuổi học sinh hiện nay đang phải đối diện với tổ hợp áp lực vô cùng phức tạp: áp lực thi cử, kỳ vọng gia đình, sự so sánh đồng trang lứa và sự biến đổi tâm sinh lý. Đặc biệt, môi trường số với sự bùng nổ của mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhiều tầng áp lực mới. Khi trẻ lạm dụng không gian ảo hoặc chìm đắm trong các hội nhóm độc hại, khả năng kiểm soát cảm xúc và nhận thức thế giới thực của các em bị suy giảm rõ rệt.

Những dấu hiệu ngầm cảnh báo nguy cơ tự hại

Rất nhiều bậc cha mẹ thường bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp chỉ vì nghĩ con ‘bướng bỉnh’ hoặc ‘thích một mình’. Dưới đây là những biểu hiện then chốt phụ huynh cần đặc biệt lưu tâm:

• Lời nói buông xuôi, tự ti: Thường xuyên thốt ra các câu nói mang tính từ bỏ như: ‘Mọi chuyện rồi cũng thế thôi’, ‘Con chẳng làm được tích sự gì’, ‘Sau này không ai phải mệt mỏi vì con nữa’.
• Câu trả lời ‘Bình thường’ như một tấm khiên: Nhiều trẻ dùng từ này để khép lại mọi nỗ lực giao tiếp của cha mẹ, nhằm che giấu cảm xúc bế tắc bên trong.
• Hành vi chuẩn bị chia tay: Thu xếp phòng ốc quá ngăn nắp bất thường, tặng lại đồ vật yêu thích cho bạn bè, viết nhật ký hoặc lời nhắn có tính chất dặn dò.
• Cảm xúc đảo lộn: Từ một đứa trẻ hoạt bát bỗng trở nên thu mình, sợ hãi hoặc ngược lại, dễ cáu gắt, thù địch với xung quanh.

Góc nhìn Chuyên gia – Thầy Cavin

Tại khu vực Hà Nội, đặc biệt là các quận có mật độ học tập cạnh tranh cao như Hà Đông, Thanh Xuân hay Cầu Giấy, Thầy Cavin thường xuyên chứng kiến nhiều học sinh mang trên vai gánh nặng thành tích quá lớn. Áp lực phải đỗ trường chuyên, lớp chọn, hay mục tiêu giành chứng chỉ tiếng Anh quốc tế từ quá sớm vô tình biến việc học thành một cuộc đua kiệt sức thay vì hành trình khám phá tri thức.

Để đồng hành cùng con vượt qua giai đoạn nhạy cảm này, Thầy Cavin có vài chia sẻ tâm huyết gửi tới quý phụ huynh:

• Học tiếng Anh là để kết nối thế giới, không phải để so kè điểm số: Hãy để việc học ngoại ngữ trở thành một trải nghiệm mở rộng tư duy, xem phim, nghe nhạc, đọc sách và thể hiện bản thân. Đừng biến các bài kiểm tra hay chứng chỉ IELTS/phần trăm điểm số thành thước đo duy nhất cho giá trị của một đứa trẻ.
• Lắng nghe chủ động, bớt một lời phán xét: Khi con trả lời ‘Bình thường’, thay vì quay lưng đi, cha mẹ hãy ngồi xuống, kiên nhẫn hỏi thăm bằng những câu hỏi gợi mở như: ‘Hôm nay ở trường có điều gì làm con vui hay mệt mỏi không?’. Đôi khi, một bữa cơm trò chuyện không nhắc đến điểm số lại là liều thuốc chữa lành quý giá nhất.
• Cân bằng thế giới ảo và đời sống thực: Khuyến khích con tham gia các hoạt động thể thao ngoài trời, câu lạc bộ ngoại khóa hoặc các buổi học tương tác nhóm trực tiếp để giải phóng năng lượng tiêu cực, giảm bớt thời gian phụ thuộc vào màn hình điện thoại.

Một đứa trẻ hạnh phúc và vững vàng về tâm lý mới có thể phát triển tối đa năng lực học tập. Hãy luôn là điểm tựa an toàn để con biết rằng, dù kết quả ngoài kia ra sao, gia đình vẫn luôn là nơi dang rộng vòng tay đón nhận con vô điều kiện.